Steeds meer boeren zoeken naar een toekomstbestendige manier van werken, waarin productie en natuur hand in hand gaan. Agroforestry maakt dat mogelijk.
Agroforestry gaat over het functioneel inpassen van bomen en struiken in gewas- en dierlijke productiesystemen. Het is een vorm van landbouw waarin bomen en struiken bewust worden gecombineerd met akkerbouw, veeteelt of houtige teelten op landbouwgrond. Daarbij gaat het niet om één vast model, maar om een breed palet aan teeltsystemen dat kan worden afgestemd op het landschap, het bedrijf en de ondernemer. Binnen agroforestry zijn er acht teeltsystemen, die samen een breed scala aan mogelijkeden bieden. De boer staat daarbij centraal: agroforestry moet niet alleen ecologisch waardevol zijn, maar ook aantrekkelijk, haalbaar en rendabel in de praktijk. Zo levert agroforestry ecosysteemdiensten én kan het directe en indirecte producten voortbrengen voor het landbouwbedrijf.
Agroforestry vormt de schakel tussen landbouw, natuur, klimaat en economie. Door bomen en struiken slim te integreren in het bedrijf kunnen natuurlijke processen worden versterkt en risico’s worden gespreid. Zo draagt agroforestry bij aan een toekomstbestendig landbouwsysteem dat meegroeit met de tijd.
Agroforestry is meer dan alleen bomen planten. Het is een landbouwsysteem dat meerdere soorten waarden kan opleveren. De kracht van agroforestry komt samen in de volgende vijf productgroepen:
Bomen zorgen voor meer biodiversiteit, zoals insecten en fazanten, die op hun beurt bijdragen aan plaagbestrijding en natuurkwaliteit. Een duidelijke win-win.
Valt het jou ook op dat koeien altijd onder die ene boom staan te schuilen voor de zon of regen? Dat klopt, ook dieren zijn minder gestrest bij bomen.
Natuurlijke elementen zorgen voor minder gebruik van kunstmatige grondstoffen en dragen bij aan het sluiten van ecologische kringlopen.
Dankzij bomen ontstaat een veerkrachtiger systeem, met minder behoefte aan (kunst)mest en bestrijdingsmiddelen.
De grond kan zich herstellen door het wortelnetwerk van bomen. Hierdoor wordt de hoeveelheid organische stoffen verhoogd. Dit is goed voor de stabiliteit en groei van de bomen.
Meer bomen verbeteren de biodiversiteit en bodemkwaliteit, waardoor het land beter bestand is tegen extreme weersomstandigheden zoals regen, droogte en hitte. Handig voor de toekomst.
Bomen slaan koolstof op in de biomassa, waarvoor certificering mogelijk is.
Koolstofopname, noten en vruchten zijn voorbeelden van extra inkomen. Meer diverse inkomstenstromen zorgen voor toekomstbestendigheid.
Agroforestry kent verschillende toepassingsvormen. Welke vorm past, hangt af van het type bedrijf, het landschap en de doelen van de ondernemer. Hieronder worden de acht meest voorkomende typen agroforestry in Nederland beschreven.
Bomen en struiken ondersteunen de gewasteelt, bijvoorbeeld door windremming, beschutting en versterking van de biodiversiteit. Deze vorm bestaat vaak uit singels met ruime plantafstanden en relatief beperkt onderhoud.
Bomen worden in rijen gecombineerd met akkerbouwgewassen. Deze vorm is vaak gericht op de productie van noten, fruit of hout naast de reguliere teelt, met grotere afstanden tussen de bomenrijen.
Bij kleinschaligere teelten worden bomen en struiken intensiever ingepast. Door kleinere afstanden en intensiever beheer ontstaat een divers systeem met ruimte voor productie én biodiversiteit.
In een boomweide worden grasland en hoogstambomen gecombineerd. Dat kan gaan om fruit-, noten- of houtbomen, in een systeem dat geschikt is voor maaien of beweiden.
Bomen en struiken worden in rijen op grasland aangeplant en kunnen zorgen voor schaduw, luwte en aanvullende productie. Omdat vee schade kan veroorzaken aan de bomen, vraagt deze vorm vaak om bescherming van de aanplant.
Voederhagen bestaan uit bomen en struiken die specifiek worden ingezet voor dierenvoeding. Tegelijk dragen ze bij aan biodiversiteit en aan een gevarieerder landbouwsysteem.
De bomen in de kippenuitloop zorgen voor schaduw en bescherming voor de kippen. Tegelijkertijd dragen ze bij aan de productie van bijvoorbeeld noten of vruchten.
Een agrarisch voedselbos is gericht op voedselproductie met uitsluitend houtige gewassen. Deze systemen kennen een hoge diversiteit en zijn vaak meerjarig en successiegericht van opzet.
Wat zijn de mogelijkheden voor mijn akkerbouw bedrijf?
In Utrecht werken steeds meer boeren en partners aan agroforestry. Via het Agroforestry Netwerk Utrecht worden kennis, praktijkervaring en ondersteuning samengebracht, zodat agroforestry steeds toegankelijker en concreter wordt voor boeren in de provincie. Provinciale netwerken zijn essentieel voor het verbinden tussen beleid en praktijk. Verder zorgen ze voor zichtbaarheid en kennisdeling en het terugkoppelen van ervaringen naar beleid.